بررسی رفتارهای اجتماعی افراد در محیط شهری مدرن
(گزارشي از جلسه ي دفاع پايان نامه)
خرداد 1387

از نيمه ي دوم قرن نوزدهم ميلادي و به دنبال وقوع انقلاب صنعتي، در فضاي عمومي بسياري از شهرهاي بزرگ اروپايي تغييرات عمده اي ايجاد شد. نواحي متمايز تجاري توسعه پيدا كردند ، مركزيت بازارها و ميادين براي حضور و تجمع شهروندان ، به خيابان ها و بلوارها انتقال پيدا كرد. احداث فروشگاههاي بزرگ، ايستگاههاي راه آهن، سالن هاي نمايشگاهي، كارخانه هاي بزرگ و...، تحولات فضايي و مكاني شهرها را تشديد كردند. ساماندهي اماكن عمومي همچون منظره اي تماشايي، امكاني جديد براي نحوه ي گذران زمان هاي فراغت و تفريح مردم - به شكل پرسه زدن در بلوارها و خيابان ها- پديد آورد. اما پرسه زدن در فضاهاي جديد گشوده شده در شهرها، تنها بخشي از پديده هاي اجتماعي نوظهور در اروپاي نيمه ي دوم قرن نوزدهم به بعد بود.

اعضاي طبقات نوين و نوظهور اجتماعي، مي توانستند ضمن شركت موثرتر و جدي تر در حيات اجتماعي، معاشرت و مراودت خصوصي خود را در انظار عمومي به نمايش بگذارند. آنها صور اختصاصي معاشرت را به صور عمومي تبديل كردند. اما خيابان ها و بلوارهاي نوساز كاركردهاي جديدي نيز يافتند.

آنها به مكاني براي ميتينگ هاي خياباني تبديل شدند. گروهها و دسته هاي مختلف سياسي، براي ابراز وجود پا به خيابان ها گذاشتند و سنگرهاي مبارزه را در خيابان ها احداث كردند. دولت ها نيز براي به نمايش گذاشتن قدرت نظامي خود، از خيابان ها براي رژه ي نظامي استفاده كردند.

به موازات گسترش انقلاب صنعتي و فرهنگ مدرنيسم در اروپا و آمريكا، در ساير كشورهاي جهان از جمله برخي كشورهاي آسيايي و جهان سوم نيز تحولاتي به تقليد و اخذ شده از اين كشورها اتفاق افتاد. طي يكصد سالي كه از آشنايي ايرانيان با مدرنيسم و تحولات ناشي از آن مي گذرد, بسياري از شهرهاي بزرگ و كوچك ايران دگرگوني هاي فراواني را پشت سر گذاشته اند. به گونه اي كه مي توان مشابه بعضي از تحولات فضايي و اجتماعي رخداده در شهرهاي اروپايي(از نيمه ي دوم قرن نوزدهم به بعد) را در شهرهاي ايران نيز جست و جو و مشاهده كرد. اگرچه اين تحولات فضايي و رخدادها و پديده هاي اجتماعي را بايد در چارچوب و محدوده ي فرهنگي ، اجتماعي و اقتصادي همين شهرها تحليل و بررسي كرد.

براساس آنچه گفته شد در اين تحقيق به مطالعه ي موردي بلوار گلسار شهر رشت- به مثابه يك فضاي شهري مدرن- كه به ويژه طي يكي دو دهه ي اخير تحولات اجتماعي و اقتصادي فراواني را پشت سر گذاشته است، پرداخته مي شود.

هدف اين تحقيق بررسي ابعاد اجتماعي تحولاتي است كه اين مكان را طي سالهاي اخير به مكاني براي مصرف و تعامل اجتماعي شهروندان تبديل كرده است. در اين تحقيق با رويكردي جامعه شناختي، به پديده هاي حاصل از تحولات اجتماعي و اقتصادي در اين مكان پرداخته مي شود. اين پديده ها در دو محور كلي "مصرف" و " تعامل اجتماعي" خلاصه و بررسي شده است.