تازه های کتاب در ایران و جهان
- بخش چهارم -
دی ماه 1388
نسرین پورهمرنگ
نظریه سازی
در علوم اجتماعی
پالا شومیکر/ ترجمه ی محمد عبداللهی/ انتشارات جامعه شناسان/ 255 صفحه
از زمانی که مباحث و معارف
صاحبنظران مسائل اجتماعی قالب دانشگاهی و آکادمیک به خود گرفت تلاش دست
اندرکاران این معارف بر این شد تا همچون متخصصان علوم طبیعی نظریاتی را تدوین و
تنظیم کنند. کشف قانونمندیهای زندگی اجتماعی بخش قابل توجه تلاش دست اندرکاران
رشته های انسانی را به خود اختصاص داد تا معارف موجود و آتی را در قالب علوم
تدوین نمایند.
پژوهشگران علوم اجتماعی در فرآیندی مرکب از پژوهش، تجربه، تعقل و قیاس تلاش
می کنند تا به نظریاتی دسترسی پیدا کنند که مبنایی برای سایر تحقیقات در علوم
اجتماعی باشد.
نظریه پرداز باید بکوشد تا با مشاهده، درک عمیق و دقیق اجزاء و ابعاد دیده
های اجتماعی به متغیرسازی پردازد و با تلفیق اجزاء یا متغیرهای به ظاهر پراکنده
از هم، در قالب یک نظریه ی اجتماعی، روابط بین واقعیتهای اجتماعی را تبیین
نماید و پدیده های آتی را پیش بینی کند.
کتاب <نظریه سازی در علوم اجتماعی> نوشته ی پالا شومیکر به چگونگی نظریه
سازی در علوم اجتماعی، مقولات علم، علوم اجتماعی و نظریه های این حوزه می
پردازد.
برگهای
خاطرات: نگاهی به روابط ایران و روسیه
محمدحسن مهدیان/ دفتر مطالعات سیاسی و روابط بین الملل/ 660 صفحه
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر
شوروی بسیاری از اسناد و مدارک سیاست خارجی آن کشور و ارتباطش با کشورهای
همسایه از جمله ایران در دسترس محققان قرار گرفت. پیدایی این اسناد به مورخان و
تحلیل گران کمک کرد تا نگاهی نو به برخی وقایع و حوادث تاریخی بیفکنند.
در کتاب <نگاهی به روابط ایران و روسیه> به مطالب متعددی از جمله رژیم
بلشویکی و نهضت میرزا کوچک خان، تسخیر تهران و تسلط بر تاسیسات نفتی آبادان،
عملکرد مسکو نسبت به کمونیستهای ایران، حزب توده، سیاست خارجی استالین، موقعیت
ایران و روسیه در معادلات جهانی، همکاری ایران و روسیه در زمینه ی انرژی اتمی
و... پرداخته شده است.
در نوشتاری با عنوان مبارزه بر سر نفت ایران آمده است:<هیچکس نمی دانست که
کمونیست های ایران قلبا" مخالف ملی شدن ذخایر و تاسیسات نفتی کشور خود هستند.
از ابتدای دهه ی 50 قرن بیستم نهضت وطن پرستانه ملی شدن نفت در ایران با آهنگی
سریع پدیدار شد. برای حزب توده که به عنوان تنها جبهه واحد نیروهای ملی و
دمکراتیک خود را معرفی کرده بود، این وظیفه و هدف می بایستی در اولویت برنامه
هایش قرار گرفته باشد اما همه چیز بر خلاف انتظار از آب در آمد. این بار خط و
مشی و دستورالعملهای تاکتیکی مسکو برای رهبران حزب توده همه چیز را به هم ریخت
و مانع از آن شد که این حزب وظیفه میهن پرستانه خود را به اجرا در آورد.>
این کتاب در 13 فصل تنظیم شده است. عنوانهای برخی فصلهای آن عبارتند از:
روابط ایران و روسیه تزاری، انقلاب بلشویکی روسیه و تاثیر آن در ایران،
شوروی و احزاب چپ ایران، اقدامات ایران در زمینه ی انرژی اتمی، سرویس های
اطلاعاتی روسیه، ...
پرستوهای
کابل
یاسمینا خضرا/ ترجمه ی مهدی غبرایی/ انتشتارات آمیتیس/ 166 صفحه
<پرستوهای کابل> عنوان رمانی
است از نویسنده ی الجزایری یاسیمنا خضرا که در حال و هوای سرزمین افغانستان در
زمان حکومت طالبان نگاشته شده است.
رمان حکایت دو خانواده ی افغانی است: خانواده یی که سرپرست آن آموزگار است و
همسرش پیش از تسلط طالبان بر افغانستان به شغل قضاوت مشغول بود. سرپرست خانواده
ی دوم زندانبان است و با همسرش در کابل زندگی می کرد.
یاسمینا خضرا که نام اصلی اش محمدمولی الهول است 53 سال دارد. او این کتاب
را در سال 2002 به زبان فرانسه نوشته و در سال 2006 جایزه ی ادبی <دوبلین> را
دریافت کرد.
مولی الهول که سالها در ارتش الجزایر خدمت می کرد برای آنکه کتابهایش مشمول
سانسور عقاید نظامیان نشود با اسم مستعار یک زن – یاسمینا خضرا – می نوشت و
آثارش را منتشر می نمود، تا آنکه در سال 2001 به فرانسه مهاجرت کرد و پس از آن
مشخص شد که یاسمینا خضرا همان محمد مولی الهول است.
نویسنده ی کتاب شاید از نزدیک افغانستان را ندیده باشد اما به نظر می رسد با
مطالعه و گفت وگو با افغانهایی که در الجزایر زندگی می کرده اند توانسته است
درکی عمیق از فضای افغانستان به دست آورد.
محتوای کتاب شرح زوال انسانیت در فشار حکومت طالبان است و نویسنده در این
کتاب نشان می دهد که چگونه حکومت واپسگرای افغانستان بر زندگی شرافتمندانه ی
مردم تاثیری سوء بر جای گذاشت. خواندن این کتاب همدردی عمیق خواننده را با مردم
افغانستان برمی انگیزد.
مترجم کتاب <پرستوهای کابل> که آن را از متن ترجمه شده ی انگلیسی به فارسی
برگرداننده نثر کتاب را واقعگرایانه می داند و توضیح می دهد: <این نویسنده
دستکم در این کتاب در کنار نثری تاثیرگذار و شاعرانه از واقع گرایی دور نشده
است. همچنین اشارات تاریخی در کتاب فراوان است و تا جایی که من می دانم و
مطالعه کرده ام، ارجاعات تاریخی این اثر کاملا" مستند هستند.>
معنای شمایل
ها
لئونیدا وسپنسکی، ولادیمیر لوسکی/ ترجمه ی مجید داوری/
انتشارات سوره مهر/ 272 صفحه
در کتاب <معنای شمایل ها> به
بررسی و تحلیل نقاشی های مذهبی روسی در دوره ی قرون وسطی پرداخته شده است. این
کتاب که با همکاری وسپنسکی و لوسکی تالیف شده پیوند میان هنر روسی و فرهنگ
مذهبی اروپای شرقی را با تاکید بر متون رسمی و آرای مفسران و بنیانگذاران اصلی
آنها مورد بررسی قرار داده است.
وسپنسکی علاوه بر آنکه تحلیلگر آثار هنری بوده، خود به نقاشی اشتغال دارد و
در این رشته از مهارتی قابل توجه برخوردار است. لوسکی نیز از متکلمان مسیحیت
ارتودوکس شرقی است.
مولفان برای تحقیقات خود به ارتباط بین مذهب و سنتهای فرهنگی و رابطه ی میان
نقاشی و روایتهای مذهبی توجه نشان دادند. این کتاب در چهار فصل تنظیم شده است:
سنت و سنت ها، تکنیک شمایل نگاری، معنا و زبان شمایل ها، انواع اصلی شمایل ها.
در فصل آخر به شمایل های ایکونوستایس در کلیسیای ارتودکس روسیه پرداخته شده
است. ایکونوستایس پرده یی یکپارچه در کلیسای ارتودکس است که محراب کلیسا را از
شبستان آن جدا می کند. این پرده از چند لایه شمایل تشکیل شده که روی تاقچه های
چوبی قرار می گیرند. همه ی تصویرهای انتهای کتاب به شمایل این پرده اختصاص داده
شده که از آن جمله می توان به: در مقدس یا سلطنتی، شمایل مسیح،؛ شمایل مادر
مسیح، بانوی نشانه، مادر مسیح نشسته بر تخت، شمایل های عشق محبت آمیز و شمایل
مادر خدای مصائب اشاره کرد.
همچنین شمایل یحیی، یوحنا، نیکولاس، جرج شهید، قدیس شمعون، قدیس بازیل کبیر،
آب های زرد، نبی مقدس الیاس و... نیز در این کتاب مورد توجه قرار گرفته اند.
درباره ی شمایل مادر خدای مصائب در این کتاب آمده است:<شمایل مادر خدای
مصائب متعلق به نوعی از شمایل هاست که از قرن 14 در فرهنگ های سیبری ظاهر شدند.
دو فرشته ای که لوازم مصیبت را حمل می کنند در گوشه ی بالای شمایل تصویر شده
اند. مسیج – کودک، سر خود را چرخانده است و با حیرت به آنها می نگرد. او از ترس
در مادر خود پناه می جوید.>
این کتاب را انتشارات <سوره مهر> با همکاری پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی در
قطع وزیری منتشر کرده است.
زنده بیدار
امیرمسعود رادی/ انتشارات افراز
نمایشنامه ی زنده بیدار (حی
بن یقظان) با تاثیرپذیری از داستانی به همین عنوان از شیخ الرئیس بوعلی سینا
نوشته شده است.
نمایشنامه در سه اپیزود تنظیم شده: آفرینش، تولدی دیگر، زندگی ادامه دارد.
اپیزود اول – آفرینش – با الهام از منابع یونانی نگارش یافته است. در اپیزود
دوم سبک نگارش و مفاهیم مطرح در تاتر مدرن مورد توجه قرار گرفته و اپیزود سوم
متاثراز ایده های ایده آلیستی نوشته شده است. این سه اپیزود با حضور یک شخصیت
به همدیگر متصل می شوند.
رادی نویسنده ی این نمایشنامه درباره ی اثر خود گفته است: <در اپیزود آفرینش
پیدایش کائنات و زمین توسط چهارانسان از نژاد سفید، زرد، سیاه و سرخ مطرح می
شود. در اپیزود دوم هویت از یاد رفته و در اپیزود پایانی زندگی با حضور چهار
زن کرد، گیلک، جنوبی و ترکمن مورد بررسی قرار گرفته است.
این چهارنژاد از چهار نقطه ی ایران در پایان اپیزود سوم وارد سرزمین ایران
می شوند.>
جامعه شناسی روزنامه نگاری/ برایان مک نیر/
ترجمه ی علی اصغر کیا، محمد رسولی/ 164 صفحه/ انتشارات جامعه شناسان
در کتاب
جامعه شناسی روزنامه نگاری از تاثیری که روزنامه نگاری بر جامعه می گذارد سخن
به میان آمده است.
مطالب این تاب بر دو محور اساسی تنظیم شده است:
نخست به تاثیر رسانه ها بر جوامع سرمایه داری به ویژه لیبرال دمکراسی های
آمریکا و بریتانیا پرداخته شده است. محور دوم مباحث این کتاب را دمکراسی های
جدید اروپای شرقی و مرکزی به خود اختصاص داده است. نقش رسانه ها در ارتباط با
اقتصاد لیبرال و تمرکز گرایی اقتصادی نیز مورد توجه قرار گرفته است. زندگی
اجتماعی و تاثیر فرم و محتوای روزنامه ها در جوامع بسته ای نظیر چین و عربستان
از دیگر موضوعات این کتاب را تشکیل می دهند. جامعه شناسی روزنامه نگاری مطالعه
یی است درباره ی تاثیرپذیری و تاثیرگذاری روزنامه ها بر محیط اجتماعی زندگی.
محیط زندگی اجتماعی آمیزه یی از نیروهای اقتصادی، سیاسی، تکنولوژیکی و فرهنگی
است که در هر جامعه یی نوع عملکرد آنها متفاوت است. تاکنون تحقیقات جامعه
شناسان کمتر درباره ی رسانه ها متمرکز شده است و منابع موجود در این زمینه اندک
است. انتشارات کتاب جامعه شناسی روزنامه نگاری برای کسانی که به مطالعات میان
رشته ای اشتغال دارند می تواند سودمند واقع شود.
اثر پرتوهای گاما بر روی گل های همیشه بهار
ساکنین کره ماه/ پل زیندل/
ترجمه ی شهرام زرگر/ نشر بیدگل
پل زیندل
نمایشنامه نویس آمریکایی که در سال 2003 دار فانی را وداع کرد در سال 1936 به
دنیا آمد. از همان سالهای نوجوانی به نوشتن نمایشنامه روی آورد. اگر چه در رشته
ی شیمی تحصیل کرد و پس از فراغت از تحصیل نیز مدتی در یک کارخانه ی ساخت مواد
شیمیایی به کار مشغول شد. سپس در دبیرستانی در استاتن آیلند به تدریس شیمی
مشغول شد. بعدها زیندل توانست علاقه ی خود به نمایشنامه نویسی و سررشته اش از
علم شیمی را یکجا جمع نماید و به نوشتن درام های علمی بپردازد. وی علاوه بر
درام های علمی، به بازنمایی تقابل فرزندان و والدین، تفاوت تلقی نسل ها از
مفاهیم و رویدادها، به تصویر کشیدن موضوعات تلخ در قالبهای طنزآمیز و...
پرداخت. در سال 1964 نمایشنامه ی <پرتوهای گاما بر روی گل های همیشه بهار
ساکنین کره ماه> را نوشت که موفق به دریافت جایزه ی معتبر پولیتزر در شاخه ی
نمایشنامه نویسی شد. این نمایشنامه در 1972 توسط پل نیومن به فیلم سینمایی
تبدیل شد.
این نمایشنامه روایت زندگی دختری نوجوان به نام تیلی است. او که در کنار
مادری آشفته حال و خواهری صرعی زندگی می کند از پروژه علمی اش به عنوان تنها
تکیه گاه زندگی اش مدد می جوید. وی به بررسی تاثیر پرتوهای گاما بر گل های
همیشه بهار می پردازد. نمایشنامه ورای مضمون علمی اش لایه های روانی و روابط
عاطفی شخصیتها را به تصویر می کشد. گفته می شود نویسنده از تجربه های کودکی
خودش در خانه ای بدون پدر با مادری عصبی و خواهری صرعی و علاقه به گل های
همیشه بهار مدد جسته است.
مترجم کتاب درباره ی این اثر می نویسد: <آنچه اثر زیندل را از آثاری از این
دست متمایز می کند، نگاه انسانی و عاطفی اثر است که پیش از آنکه به ما چشم
اندازی از موضوع طرح شده ارائه دهد، به ترسیم لایه های روانی و روابط عاطفی
شخصیتها می پردازد. شاید بتوان به جرات زیندل را در آفرینش این معنا و روابط
شخصیت ها با تنسی ویلیامز برابر و الگوی پرداخت شخصیت ها در این اثررا متاثر از
<باغ وحش شیشه ای> ویلیامز دانست.> اما خود زیندل در یادداشتی که به عنوان
مقدمه در کتابش نوشته می گوید: <به گمان خودم این نمایشنامه یک شرح حال است،
زیرا هر وقت اجرایی از آن را می بینم بیش از هر کس دیگر از تماشا کردن آن می
خندم و گریه می کنم.>
فرآیند
تصمیم گیری در سیاست خارجی ایران/
احمد نقیب زاده/ مرکز تحقیقات استراتژیک/ 303 صفحه
این کتاب که
از سوی مرکز تحقیقات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام و دفتر گسترش تولید علم
منتشر شده طی پنج فصل به بررسی فرآیند تصمیم گیری در سیاست خارجی ایران می
پردازد، که بنا به نوشته ی مولف از مبانی نظری دقیق برخوردار نیست.
در بخشی که به عوامل و نیروهای بین المللی پرداخته شده آمده است: <در کنار
مراکز قدرتی که سیاست بین المللی کنونی را رقم می زنند یعنی آمریکا، اتحادیه ی
اروپا، روسیه، چین و ژاپن، سازمانهای بین المللی به ویژه سازمان ملل متحد،
سازمانهای حقوقی و نیروهای ایدئولوژیک هم وجود دارند. قدرت های نامبرده همه
خواهان بهره وری از منابع و امکانات و موقعیت ژئوپلتیک ایران هستند. ایران نیز
نیازمند کمک های صنعتی، سیاسی و حقوقی آنهاست. سازمانهای بین المللی و حقوق بین
الملل هم از یکسو قواعد بازی را تا حدی ترسیم می کنند و از سوی دیگر می توانند
به موقع در خدمت دفاع از منافع ایران قرار گیرند.>
پذیرش انتقاد آمیز نظام بین المللی، ضعف اطلاعات و تحلیل نادرست،
استراتژیهای جنگ کور و نظام های ایدئولوژیک از جمله مباحث این کتاب را تشکیل می
دهند.
